Ierse masterstudenten zetten ‘the crowd’ in op zoek naar verhalen die het waard zijn te onderzoeken. Interessante inspiratie wellicht? Met dank aan @paulschram die het opviel.

VVOJ-er @paulschram spotte de korte cursus klokkenluiden. Voor wie iets te luiden heeft maar nog niet durft.

Wie naar de toekomst van de media kijkt kan niet om nieuwe spelers zoals Google, Facebook en YouTube heen. Het zijn gamechangers die de manier waarop wij mediacontent tot ons nemen ingrijpend veranderen. Maar wat zijn ze van plan? En welke rol blijft er over voor omroepen en kabelbedrijven?

De vijfde aflevering van De Verkenners, vrijdag in De Balie, draait het om de vraag hoe we in de toekomst onze content afnemen. Ligt de toekomst in de streaming media als Netflix en Spotify? Of blijven we ons toch abonneren op onze vertrouwde kranten, kanalen, zenders en andere grote partijen?

Het lijkt erop dat iedereen zijn mediaproduct op allerlei verschillende manieren kan verspreiden en dat daarom afspraken rondom distributie steeds pregnanter worden. Als een product via bijvoorbeeld streaming niet langer fysiek overgedragen wordt, wie is dan de eigenaar? En op welke manier moeten we in de toekomst omgaan met licentieovereenkomsten? Creëren we een wild west waar makers het onderspit delven?

Verkenner in deze aflevering is Mascha Driessen, voormalig hoofd Youtube Benelux bij Google en oprichter van Youtoo Global, een adviesbureau met als kerntaken onder meer digitale distributie. Ook spreekt Wendy Bernfeld, managing director Rights Stuff, een bedrijf dat zich bezighoudt met de inhoud van contracten in de internationale mediawereld.

In het panel zit o.a. Arno Lubrun, CEO van Facebook Benelux, Manuel Kohnstamm, UPC, managing director van de Europese afdeling van één van de grootste wereldwijde kabelbedrijven Liberty Global en Peter Olsthoorn, onderzoeksjournalist en schrijver van De macht van Facebook.

Met als vaste moderator: Lennart Booij.

Tickets zijn verkrijgbaar via de website van De Balie.

De afgelopen jaren heeft de Raad voor de Journalistiek heel wat kritiek te verduren gekregen. Desondanks blijft de Raad trouw klachten behandelen die worden ingediend tegen journalistieke publicaties. Huub Evers heeft voor DNR enkele cijfers uit het jaarverslag 2012 op een rij gezet en bespreekt enkele opvalende zaken uit het afgelopen jaar.

Over gebrek aan aandacht heeft de Raad voor de Journalistiek de laatste jaren niet te klagen. Over de tendens van die aandacht wel, want die is meestal niet positief: gaat het over de Raad, dan gaat het veelal ook over afhakers, gebrek aan gezag en over financiële problemen.

Wie dan opmerkt, zoals ik meestal doe, dat er uiteindelijk toch slechts enkele redacties zijn die de Raad niet erkennen en dat het overgrote deel van de media gewoon meewerkt, naar de zitting komt en de uitspraak publiceert, krijgt steevast als reactie: “dat mag zo zijn, maar het zijn toch niet de minsten die niets met jullie (ik ben zelf lid van de Raad) te maken willen hebben.”

De laatste weken lijkt er een kentering te bespeuren. Nu gaat het (ook) over terugkerende afhakers als Elsevier en RTL Nieuws, over vernieuwingsplannen en over een nieuwe voorzitter (Hans Laroes) die zorgt voor een nieuw elan.

Terwijl dit alles in de media wordt opgediend, gaat het gewone werk door voor het secretariaat en de raadsleden: klachten behandelen van mensen die vinden dat ze door journalisten niet netjes behandeld zijn of over wie publicaties zijn verschenen die niet voldoen aan normen van persethiek, althans volgens de indieners van de klachten.

Jaarcijfers

Ook in 2012 (het jaarverslag is hier te downloaden) lag het aantal in behandeling genomen klachten weer rond de tachtig. 76 klachten werden behandeld op vijftien zittingen. In 65 gevallen deed de Raad een uitspraak die is opgenomen in het jaarverslag. De overige uitspraken zijn in 2013 gepubliceerd.

Van die 65 klachten waren er 15 gegrond, 8 deels gegrond en 28 ongegrond. Daarnaast werd er in 12 gevallen geen uitspraak gedaan, bijvoorbeeld omdat klagers niet direct belanghebbend en dus niet ontvankelijk waren. Twee uitspraken hadden betrekking op klachten die in 2011 werden ingediend, maar die pas in 2012 definitief werden afgehandeld.

Uitspraken 2012 | Create infographics

Waar de klachten tegen de regionale kranten met de helft afnamen (van 37 in 2011 naar 18 in 2012), nam het aantal klachten tegen de landelijke kranten licht toe (van 12 in 2011 naar 14 in 2012). Ook bij de landelijke publieke omroepen was er sprake van een toename: van 8 naar 13. Het aantal klachten bleef nagenoeg gelijk bij de lokale en regionale omroepen (van 4 naar 5), en bij de commerciële omroepen (van 5 naar 4) en bij de online media (van 7 naar 6).

Klachten per mediumtype | Create infographics

In een aanzienlijk aantal klachten (16) kon de Raad, ondanks weigering van de aangeklaagde (hoofd)redactie om te reageren, toch uitspraak doen omdat het dossier voldoende aanknopingspunten bevatte om de zaak in behandeling te nemen. Het is nog niet duidelijk of de Raad dit in de toekomst zal blijven doen. Bestuur en leden zijn hierover nog in beraad.

Kijkend naar de inhoud van de klachten luidde de top-5:

1. Bijna 60% van de klachten ging over onjuiste en/of tendentieuze berichtgeving;
2. Ongeveer 55% over het achterwege laten van wederhoor
3. Bijna 40% over het aantasten van de privacy
4. In circa 20% van de klachten ging het over bronnen. Bij bronnen kan het gaan om het aantal informanten en over de betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van bronnen.
5. In een ongeveer even groot aantal over ‘open vizier’. Bij open vizier gaat het over werken met de verborgen camera of over het zich niet of onvoldoende kenbaar maken als journalist.

Top 5 klachten | Create infographics

In Vlaanderen constateerde de Raad voor de Journalistiek in het verslag over 2012, dat bijna de helft van het aantal klachten op een of andere manier wel iets met privacy te maken had. Het verschil met ons land is op dit punt dus toch niet zo heel groot.

In veel klachten is er sprake van meer dan één kwestie: wanneer iemand klaagt over schending van de privacy, gaat dat vaak gepaard met andere aspecten, bijvoorbeeld tendentieuze berichtgeving of onvoldoende wederhoor.

Enkele uitspraken uitgelicht

Rechtbankverslag in Twentsche Courant Tubantia

Dat was bijvoorbeeld, overigens zonder het aspect privacyschending, het geval in een klacht tegen Twentsche Courant Tubantia. De krant had een rechtbankverslag waarin volgens klager onjuist en tendentieus over zijn zaak werd bericht, zonder deugdelijk onderzoek en zonder wederhoor.

De informatie was afkomstig van zijn ex die niets meer met hem te maken wil hebben. Zij had de journalist haar kant van het verhaal verteld. Klager ervoer dat als tendentieuze en beschuldigende informatie die de journalist had moeten natrekken. De journalist deed dat ook door de perswoordvoerder van de rechtbank te bellen, maar werd op het verkeerde been gezet, want de woordvoerder vermeldde niet dat hoger beroep was ingesteld.

De Raad volgde hier de volgende redenering: je mag als journalist afgaan op de toelichting van de persvoorlichter, maar wanneer deze verkeerde informatie geeft en als gevolg daarvan komt een stuk in de krant waarin onjuistheden staan, dan ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de redactie. In dit concrete geval hoefde de krant dus niet uit te zoeken of er hoger beroep was ingesteld en of daarin eventueel een ander rechterlijk oordeel was geveld dan in eerste aanleg. Dit zou al te veel gevraagd zijn. Maar het publiceren van onjuiste informatie blijft onzorgvuldig handelen.

Foto van hardlopende vrouwen in het Noordhollands Dagblad

Wanneer een klacht ongegrond wordt bevonden, maakt de Raad toch vaak een kanttekening dat het niettemin beter zou zijn geweest wanneer de journalist zus of zo gehandeld zou hebben. Dat gebeurde ook bij een klacht over een artikel in het Noordhollands Dagblad. Die krant had een verhaal over sportvasten, een combinatie van weinig eten en veel sporten, waardoor mensen afvallen én fitter blijven. Bij het stuk stond een foto van twee vrouwen, hardlopend in een park.

De Raad vond dat geen sprake was van schending van de privacy en evenmin van het schaden van belangen van de vrouwen. Het artikel en de illustraties waren algemeen van aard, terwijl de foto bovendien genomen was in de openbare ruimte. De klacht was dus ongegrond, maar toch had de krant er beter aan gedaan in het fotobijschrift te melden dat de afgebeelde vrouwen niets te maken hebben met sportvasten.

Afspraken maken met Trouw

Ook wanneer een journalist een afspraak nakomt, bijvoorbeeld om een stuk vooraf te laten lezen, kan er sprake zijn van onzorgvuldig handelen. Dat was het geval bij Trouw. Deze krant had weliswaar naar de letter, maar niet naar de geest van de afspraak gehandeld om een artikel vóór publicatie te laten lezen. De krant had een verhaal over twee hoogbegaafde dyslectische broers die (à la het ‘zeilmeisje’) aan een zeiltocht waren begonnen om aandacht te vragen voor hun zoektocht naar goed en passend onderwijs. Het artikel was aan de raadsvrouwe van het tweetal voorgelegd, maar daarna op basis van aanvullende gesprekken met anderen zo drastisch gewijzigd, dat het stuk volgens de Raad nogmaals voorgelegd had moeten worden.

 Nurten Albayrak versus de NOS

Twee zaken trokken breed de aandacht: een klacht van Nurten Albayrak, bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA), tegen het NOS Journaal en een klacht van ex-PVV’er Hero Brinkman tegen Elsevier.

Het Journaal had in september 2010 een item over de ‘verziekte bedrijfscultuur’ bij het COA, waar Albayrak (‘despoot’, ‘manipulator’ en ‘zonnekoningin’) een waar schrikbewind voerde, waar een angstcultuur zou heersen en waar veel gemeenschapsgeld over de balk gesmeten werd.

De NOS won de klacht op bijna alle punten. De informatie was gebaseerd op gesprekken met anonieme bronnen en op door hen overhandigde documenten. De journalisten hadden dat volgens de Raad op een zorgvuldige en verantwoorde manier gedaan. De betrouwbaarheid van de informatie was afdoende onderzocht. Albayrak kreeg voldoende gelegenheid om op de beschuldigingen te reageren, maar ze weigerde dat. Wel reageerde haar woordvoerder schriftelijk. De NOS had die reactie nadrukkelijker in de uitzending zelf moeten vermelden om een zo evenwichtig mogelijk bericht te maken. Verwijzen naar de website was volgens de Raad niet voldoende om de eenzijdigheden in het bericht zelf ongedaan te maken.

Hero Brinkman versus Elsevier

Veel aandacht trok ook de klacht van Hero Brinkman (tot zomer 2012 lid van de PVV-fractie in de Tweede Kamer) tegen Elsevier. Het weekblad publiceerde op de website een commentaar onder de kop “Rol Hero Brinkman bij Arondeuslezing kwalijk”. De intro luidde: “Blijkbaar vindt PVV-er Hero Brinkman zo’n Twitter-knokploegje stiekem wel handig om z’n politieke doelen te bereiken”. Eén tweet van Brinkman, waarin de spreker een graaier genoemd werd, volstond om de Arondeuslezing opnieuw te saboteren, stelde de commentator.

Brinkman stelde dat ten onrechte werd gesuggereerd dat hij dreigementen zou hebben geuit, dat hij zich schuldig zou maken aan ‘harde straatvechterspolitiek’ en dat hij verantwoordelijk zou zijn voor dreigementen van PVV-sympathisanten aan Boender, de beoogde spreker die daarop besloot af te zien van de lezing.

De Raad vond het commentaar over de schreef. Een commentator heeft weliswaar een grote mate van vrijheid om zijn mening te geven, maar ‘een ernstige en onheuse diskwalificatie’ zonder feitelijke grondslag en zonder wederhoor bij Brinkman was naar het oordeel van de Raad toch een brug te ver. Hoewel Elsevier te kennen had gegeven niet aan de behandeling van de klacht te willen meewerken, werd deze toch in behandeling genomen. Het weekblad had overigens de klacht van Brinkman op de website gezet en de lezers uitgenodigd zelf te oordelen.

Blog van persoonlijke aard

Opmerkelijk vanwege het medium waren klachten over een blog en over teksten op een tickerbalk.

Op het blog Roomsmeisje werd iemand beschuldigd van ‘grievend geraaskal’ en ‘duistere praktijken’. Volgens de klager werden de beschuldigingen niet met feiten en argumenten onderbouwd en werd hem evenmin gevraagd op de aantijgingen te reageren. De Raad moest uiteraard eerst de vraag beantwoorden of hier sprake was van een journalistieke publicatie dan wel van een conflict van louter persoonlijke aard. Dat laatste was naar het oordeel van de Raad het geval, zodat geen oordeel uitgesproken werd.

De tickerbalk van RTL Z

De teksten op de tickerbalk van RTL Z waren wél journalistieke uitingen. RTL wilde niet meewerken aan de behandeling van de klacht, maar stuurde wel de reactie naar de Raad die eerder aan klager (John de Mol en Talpa) was verzonden. ‘Endemol bezwijkt onder schuldenlast’, stond op de tickerbalk. RTL had eerder al toegegeven, dat die mededeling “te zwaar was aangezet”. Ook de Raad vond dat hier van onzorgvuldige journalistiek sprake was, ook al was de tekst korte tijd na plaatsing al gewijzigd. Dat is te prijzen, meende de Raad, maar doet aan de onzorgvuldigheid niet af.

Verder stond er nog “Idee Voice of Holland is gestolen”. Omdat deze uitspraak tussen aanhalingstekens was geplaatst, moest het volgens de Raad voor de kijker duidelijk zijn dat het hier niet ging om een vaststaand feit, maar om een onbevestigd gerucht of om een door iemand geuite beschuldiging. Bovendien weet de gemiddelde kijker naar RTL Z dat hij meer informatie kan vinden op de website of op de teletekstpagina. Op een tickerbalk kun je nu eenmaal geen uitgebreide en genuanceerde berichten kwijt, vond ook de Raad.

Alle uitspraken uit 2012 staan kort samengevat in het jaarverslag. Daar zijn ook meer getallen en grafieken te vinden. Terwijl de discussie over de Raad doorgaat, blijven ontevreden mediaconsumenten ook met hun grote en kleine klachten aankloppen bij het secretariaat. Zo bewijst de Raad zijn waarde voor het publiek én voor de beroepsgroep.

Voor bedrijven wordt open innovatie steeds belangrijker om snel en adequaat in te spelen op veranderingen in de markt en om de concurrentie een stapje voor te blijven. De Master Class Open Innovatie wil wetenschap, techniek en creativiteit combineren en dichter bij de praktijk brengen. Het volledige traject bestaat uit 5 dagen.

Gisteren  hield Jeroen Smit zijn oratie als hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. In zijn betoog beschrijft hij de ontwrichtende ontwikkelingen die momenteel plaats vinden in de journalistiek. Maar dat is geen reden voor treurnis, meent Smit, want er zijn volop kansen voor de journalistiek. Maar dan moeten journalisten zich wel hoognodig gaan ontfermen over de noodzakelijke vernieuwingen in hun vak. Op DNR een verkorte versie van de oratie van Smit.

Door de komst van het internet maakte in een klap schaarste plaats voor overvloed. Adverteerders en lezers kunnen tegenwoordig eindeloos kiezen, zelf nieuwe paden inslaan op zoek naar informatie en contact. Massamedia die voorheen het monopolie op onze informatievoorziening hadden, krijgen het moeilijk. Erg moeilijk. Er is sprake van een ‘destructive innovation’, een ontwrichtende vernieuwing.

De huidige discussie over de toekomst van de journalistiek wordt beheerst door een zoektocht naar nieuwe verdienmodellen. In de veronderstelling dat het daarna weer gewoon business as usual is. Ik denk dat de ontwrichting dieper gaat, dat het de hoogste tijd is dat de makers, journalisten, zich over de snel veranderende behoeftes gaan ontfermen. Dat zij zich gaan verbinden aan de mensen waarvoor ze werken en die ze willen verheffen. Daarvoor zullen journalisten nieuwe maakmodellen moeten bedenken, nieuwe manieren om journalistiek te bedrijven. Als ze daarin slagen, komen de verdienmodellen vanzelf.

Het einde van de papieren krant

Het dreigen geen vrolijke jaren te worden, als er niet snel een perspectief ontstaat op een manier waarop met online journalistiek geld kan worden verdiend. Hoewel online nog maar een fractie van de omzet uitmaakt, ontkomen kranten er niet aan zich nu op een onlinetoekomst te gaan richten. Uitgaande van de huidige trend van verder dalende inkomsten uit abonnees en adverteerders lijkt het einde van de bedrijfseconomische levenscyclus van dagelijkse papieren kranten in zicht. Onvoorstelbaar, ik hou ook van papier en inkt. Maar wie gelooft echt dat in 2025 nog steeds twee keer per dag duizenden vrachtauto’s, brommers en fietsen door alle straten van Nederland jakkeren om bij drie miljoen brievenbussen pakken papier, dode bomen, naar binnen te schuiven?

De tijd begint te dringen: op veel plekken loopt de spanning op. Er is veel geruzie en gedoe, bij Wegener, De Telegraaf, bij NRC. Dat blijkt ook uit een kakelvers onderzoek dat we afgelopen maand onder krantenjournalisten hebben gedaan. Samen met mijn collega Tamara Witschge en de vorig jaar afgestudeerde master in de journalistiek Eva Schram werd de ‘ state of mind’ van de makers van het nieuws met een survey onder bijna 600 Nederlandse krantenjournalisten in kaart gebracht.

De onlinejournalist is tweede garnituur

Het mogelijk verdwijnen van papier gaat het voorstellingsvermogen van onze dagbladjournalisten te boven: tweederde (68 procent) gelooft dat hun papieren krant langer dan tien jaar zal blijven bestaan. De overstap naar online maken ze liever niet (61 procent). De onlinejournalist wordt nog steeds als tweede garnituur gezien.

Het doel van de journalistiek is om mensen betrouwbare informatie te geven die ze nodig hebben om zich vrij te voelen en zichzelf te kunnen besturen. Krantenredacties spelen hierbij een hoofdrol. Uit onderzoek blijkt dat 80 procent van al het online verspreide nieuws bestaat uit het herverpakken van al bestaand nieuws. En dat van dat echte originele nieuws bijna 50 procent door de lokale kranten wordt gemaakt en 45 procent door de redacties van de lokale radio- en televisiestations. Met andere woorden: als in een stad die krantenredacties omvallen, halveert het aanbod van nieuw nieuws.

De nutsfunctie van kranten

In onze enquête onderschrijft bijna iedereen de boodschap: ‘dagbladredacties zijn onmisbaar in de Nederlandse nieuwsvoorziening.’ Ik denk ookdat onze grote krantenredacties, als systeemmedia, een nutsfunctie hebben.

Betekent dit ook dat ze eventueel met belastinggeld moeten worden gered of ondersteund? Feit is dat het beschikbare belastinggeld nu bijna helemaal naar de publieke omroep gaat. Een publieke omroep die online steeds meer direct concurreert met de kranten. Het is geen gekke gedachte om te onderzoeken of het nog beschikbare, ik noem het nog maar even ‘kijk- en luistergeld’ niet moet worden omgebouwd naar zoiets als ‘kijk-, luister- en leesgeld.’

Diepgaande vernieuwing

Met het verzachten van de ‘bedrijfseconomische pijn’ kan trouwens alleen tijd worden gewonnen. Er is een diepgaande vernieuwing van journalistieke processen nodig om krantenredacties op de lange termijn, online, overeind te houden. Het internet verandert onze samenleving, de manier waarop we met elkaar omgaan, met elkaar communiceren, we willen en kunnen worden geïnformeerd. Vraag en aanbod komen niet alleen op een andere manier bij elkaar, ze veranderen ook fundamenteel van karakter. Er vindt een dramatische verschuiving van de macht plaats.

In een door de vraag, door de consument geregeerde omgeving, kan een uitgever, een redactie of een journalist maar op een manier overleven: heel goed naar dat publiek luisteren en echte vernieuwende kwaliteit leveren. Bij hun steeds wanhopiger wordende zoektocht naar een nieuw verdienmodel concentreren uitgevers, advertentieverkopers, marketeers en eigenaren van kranten zich vooral op de vraag: hoe kunnen we online geld verdienen met onze journalistieke producten? Ze komen er niet uit.

En dat is in zekere zin logisch: het zijn geen journalisten. Juist die maker, die man of vrouw die iedere dag met zijn/haar poten in het bluswater staat kan ervoor zorgen dat er compleet nieuwe werkwijzen komen. Zij moeten in kaart brengen wat ze online anders en beter kunnen doen, wat interactiviteit voor kansen creëert, hoe hun rol in dat nieuwe netwerk er eigenlijk uit ziet. Journalisten moeten zichzelf die vragen stellen om het vertrouwen van hun publiek in hun werk vast te houden. Dat vertrouwen is de minimale voorwaarde voor een verdienmodel. Ik geloof dat zodra die nieuwe maakmodellen er zijn, er investeerders, uitgevers en marketeers zullen zijn om ze in de markt te zetten.

Ondernemende journalisten

Maar om daar te komen zullen journalisten zich veel proactiever, ondernemender moeten opstellen. Dat ligt gevoelig. Journalisten vrezen traditioneel voor alles wat riekt naar commercie, geld verdienen, rekeningen sturen. Om hun werk als ‘waakhond van de democratie’ goed te kunnen doen, willen ze overal buiten blijven, zich nergens aan verbinden. Door afzijdig te blijven voelen ze zich onafhankelijk.

Maar waarom eigenlijk? Waarom zou je geen contact kunnen hebben met een uitgever, abonnee of adverteerder? Is dat niet-ontmoeten het bewijs van onafhankelijkheid? Ik geloof juist dat die ontmoetingen nodig zijn om de ethische waarden en normen, het belang van die onafhankelijkheid, steeds weer te toetsen en op scherp te zetten.

Helaas zijn dagbladjournalisten nog nauwelijks bezig met reflectie op hun werkwijze, met de vraag of ze nog in de juiste behoefte voorzien. Op de vraag in de enquête.wat het grootste probleem is waarmee de dagbladjournalistiek wordt geconfronteerd, worden vooral de gratis verspreiding, het ontbreken van een verdienmodel, vergrijzing, bezuinigingen, hebzuchtige eigenaren en incompetente managers genoemd. Minder dan 5 procent van de respondenten steekt de hand ook in eigen boezem en wijst op de angst voor vernieuwing, het gebrek aan wil om te innoveren.

Journalisten voelen zich onmisbaar

Twijfelen over het nut van hun werkzaamheden doen de ondervraagde dagbladjournalisten dan ook niet: 93 procent vindt dat ze een duidelijke toegevoegde waarde voor de krant hebben. Ze geloven bijna allemaal (89 procent) dat betaalde journalisten ook in de toekomst de voornaamste producenten van nieuws zullen zijn. Wie hen gaat betalen vinden ze zelf ook onduidelijk: ze gaan er bijna allemaal vanuit (87 procent) dat het aantal betalende abonnees van de papieren krant en het aantal betalende adverteerders sterk zal afnemen.

Ze verwachten niet dat online verdiensten deze inkomstendaling zullen compenseren. Ze verwachten online weliswaar een toename van betalende lezers (92 procent) en adverteerders (76 procent). Maar slechts een kwart (28 procent) gelooft dat: ‘onze redactie op tijd gaat ontdekken hoe we via digitale verspreiding voldoende geld kunnen blijven verdienen.’ Het wekt dan geen verwondering dat bijna tweederde (63 procent) ervan uit gaat dat ‘het aantal journalisten dat op onze redactie werkt binnen vijf jaar fors zal zijn afgenomen.’

Het lijkt erop dat veel dagbladjournalisten geloven dat er van alles zal gaan veranderen, maar dat zij er niet echt mee te maken zullen krijgen. Met een gemiddelde leeftijd van 47 jaar lijken ze erop te hopen het nog minimaal tien jaar vol te kunnen houden in de huidige setting. Toch knaagt het. Een overweldigende (89 procent) meerderheid vindt dat ‘het bedrijf’ maar op zoek moet gaan naar een nieuw businessmodel als de digitale krant de papieren krant vervangt. Aan het feit dat zij het kloppende hart van het bedrijf zijn, verbinden ze geen verantwoordelijkheid. Het beeld van de kikker in een pan met water dat langzaam naar een kookpunt wordt gebracht, dringt zich op. Wie nu niet springt, doet straks niet meer mee. Gelukkig is het nog niet te laat.

Oprukkende smartphones en tablets

Het Nederlandse publiek verwacht van media in de eerste plaats dat ze snel informeren, zo blijkt uit onderzoek. Dat kan online. Lezers en nieuws vinden elkaar vaker en sneller. Wie met zijn mobiel in de rij bij de bakker staat en een paar minuten over heeft, kan en wil bij de laatste nieuwsontwikkelingen. Het lezen van de krant op de mobiele telefoon groeide in de laatste zes maanden van vorig jaar van 11 naar 13 procent [pdf]. Eind vorig jaar las 10,1 procent van de krantenlezers de krant op de tablet: een stijging van 50 procent in zes maanden tijd. In razend tempo verovert die tablet Nederlandse huishoudens: in tweeëneenhalf jaar werden er 3,5 miljoen verkocht.

Gevraagd naar de mogelijke gevolgen van een krant die vooral op smartphone of tablet wordt gelezen reageert het overgrote deel van de krantenjournalisten in onze survey negatief. Er wordt gewezen op versnelling en vervlakking, de angst voor verlies aan kwaliteit staat centraal. Slechts een paar procent ziet ook mogelijkheden voor nieuwe manieren om journalistiek te bedrijven, noemt het beter kunnen bedienen van lezers.

Behoefte aan verdieping

Het beter bedienen van de lezers. Daar gaat het natuurlijk om. Wie geeft die met een informatie-overload geconfronteerde burgers houvast? Wie helpt met het beheersbaar maken van de groeiende keuze-stress? Wie controleert de kwaliteit van het nieuws? Wie zorgt voor onderzoek en verdieping?

De behoefte aan meer verdieping en kwaliteit wordt breed gevoeld. Uit recent onderzoek blijkt dat bij het Nederlandse publiek door de enorme snelheid online, de mengeling van hele en halve feiten, analyse en commentaar, de tussenstandjes, de behoefte aan duiding, overzicht en verdieping groeit. Van journalisten wordt verwacht dat ze onafhankelijk en transparant ‘overheid en grote bedrijven kritisch observeren, maatschappelijke problemen uitleggen en het publiek in stellen zelf een mening te vormen.

Waar behoefte aan is, zijn analyses, die het nieuws kunnen verhelderen en zelfs onmisbaarder worden naarmate het nieuws de lezer eerder heeft bereikt dan de krant bij hen in de bus valt. Analyses bestaan bij de gratie van kennis, van verdieping en onderzoek. Die verdieping, verregaande specialisatie, lijkt mij essentieel. Zo kan de nieuwe kennisvoorsprong worden opgebouwd waarmee de journalist de lezer ten dienste is, zijn publiek verheft.

Ook op redacties sluimert de wens om zich meer te verdiepen. Uit onze survey blijkt dat ruim driekwart (78 procent) van de dagbladjournalisten ook gelooft in het groeiende belang van onderzoeksjournalistiek, ze benadrukken daarbij het belang van gespecialiseerde kennis. Bijna tweederde (60 procent) zou graag zien dat op redacties minder snel van portefeuille wordt gewisseld, opdat verdieping en specialisatie worden aangemoedigd.

Betalen voor online journalistiek

De eerste voorzichtige vernieuwingen dienen zich aan. Qua vormgeving heeft de NRC-Reader de standaard gezet. De Volkskrant belooft na de zomer met het online Plus-abonnement een superieure leeservaring ten opzichte van de papieren krant,: lezers krijgen wat ze willen hebben. De Telegraaf is druk bezig het nieuws op nieuwe manieren te bundelen en tekst, geluid en bewegend beeld daarbij te integreren.

Ondertussen neemt de bereidheid om online voor journalistiek te betalen toe. Vorige maand werd bekend dat in de VS voor het eerst sinds 2003 de omzet uit abonnementeninkomsten is gestegen als gevolg van het snel groeiende aantal online abonnementen.

Amerikaanse kranten hebben de afgelopen anderhalf jaar steeds meer journalistieke content achter betaalmuren geplaatst. Dat wordt ook in Nederland de trend. In het najaar hoopt media-ondernemer Marten Blankesteijn met zijn Blendle, een digitale kiosk, een forse stap verder te gaan. De lezer wandelt virtueel door een gigantisch aanbod en koopt alleen de artikelen die hij wil lezen.

Op nieuwe manieren verhalen vertellen

Ik ben ervan overtuigd dat al deze verdienmodellen tot wasdom komen zodra journalisten op nieuwe manieren hun verhalen gaan maken en vertellen. Verhalen waarbij de kwaliteit voorop staat. Gelukkig benadrukt ook het overgrote deel (89 procent) van onze respondenten het grote belang van het goed verhalen kunnen vertellen. Online is hier zoveel mogelijk. Denk aan de integratie van bewegend beeld, geluid en tekst, aan een slimme inzet van interactiviteit, waardoor de lezer wordt uitgedaagd.

Ik vind de Amerikaanse Newsweek beter dan de oude papieren versie. Een verhaal over een meteorietinslag begint met een kort filmpje van de inslag. Tijdens het lezen van een verhaal over componist Phil Spector herkent het blad dat we Spotify hebben en wordt voorgesteld op de achtergrond de bekendste hitjes te spelen. Middenin een verhaal over de inaugurele speech van president Obama wordt de lezer uitgedaagd zijn kennis over andere presidenten te testen. Het is nog maar een begin.

Programmeurs op de redactie

Onze dagbladjournalisten lijken hier ook voor te voelen. Ruim driekwart van de redacteuren (78 procent) vindt dat de redactie programmeurs in dienst moet nemen voor constante ondersteuning en vernieuwing van online journalistiek. Misschien ontstaan er straks duo’s: de onderzoeksjournalist zoekt uit, maakt het verhaal, de online ontwerper zorgt voor de optimale vorm en communicatie!

Maar worden krantenjournalisten wel voldoende uitgedaagd hiermee aan de slag te gaan? Slechts eenderde van de journalisten (36 procent) stelt dat redacteuren van de papieren krant voldoende worden gestimuleerd om online te gaan denken en werken en driekwart (74 procent) vindt dat de krant meer moet investeren in de online redactie. Slechts eenvijfde (19 procent) is het eens met de stelling dat de online redactie op dit moment genoeg middelen heeft om met andere nieuwssites te kunnen concurreren.

Waarom heeft geen hoofdredacteur het tot nu aangedurfd om de redactie te vragen de krant een half jaar uitsluitend op de tablet te lezen en zo te onderzoeken in hoeverre dat bevalt, wat er beter kan?

De kansen worden groter

Natuurlijk, er is nog veel onzeker en het is nog niet te laat. De komende jaren zal er gesprongen moeten worden. De kans om online vaste grond onder de voeten te treffen wordt iedere dag groter. Er is een groeiende behoefte aan duidende journalistiek, het internet biedt adembenemende mogelijkheden om journalistieke verhalen veel beter te vertellen en de bereidheid om voor online verhalen te betalen neemt toe.

Het zou zonde zijn als redacties hier niet mee aan de slag gaan. Als de bestaande spelers geen vaart maken dan nemen kleine innovatieve spelers het initiatief snel over. Beginnend aan de onderkant van de markt, banen zij zich langzaam maar zeker een weg richting het klantenbestand van de bestaande spelers. Buzzfeed claimt maandelijks 25 miljoen unieke bezoekers. De Huffington post zit inmiddels in Frankrijk, Duitsland en Japan.

In Nederland borrelt het ook. Ik noem een paar recente initiatieven.

• De Nieuwe Pers kreeg een mondiaal applaus door abonnees aan te bieden zich op het werk van journalisten te abonneren. Initiatiefnemer Jan-Jaap Heij verwacht voor het einde van dit jaar 3000 betalende abonnees.
• Eric Smit van Follow the Money, winnaar van de Tegel voor het beste achtergrondverhaal, heeft naar Amerikaanse voorbeeld het charitasmodel omarmd en zit middenin een zoektocht naar abonnees/ supporters/ donateurs / ambassadeurs om zijn gespecialiseerde onderzoeksjournalistiek mee te kunnen betalen.
• Onder leiding van Bart Brouwers tast Dichtbij.nl lokaal de grenzen af van journalistiek en commercie.
• The Post Online wil iedere dag twee verhalen schrijven die de inmiddels 300.000 unieke bezoekers per maand aan het denken zetten. Mark Koster en Bert Brussen gaan er vanuit dat je alleen met het antwoord op de ‘waarom-vraag’ geld kan verdienen.
• In vier weken maakten 18.917 mensen 60 euro over voor de belofte van Rob Wijnberg dat zijn De Correspondent zich binnenkort over online kwaliteitsjournalistiek gaat ontfermen.

Allemaal inspirerende initiatieven van journalisten die de sprong wagen, proberen te begrijpen in welke behoefte ze kunnen voorzien en hoe ze daarmee een boterham kunnen verdienen.

Het wordt de hoogste tijd dat journalisten zich vanuit hun roeping over de journalistiek gaan ontfermen. Zich gaan bedenken hoe je online de beste verhalen maakt en naar een behoeftig publiek vertaalt. Ze ontkomen er daarbij niet aan zich te verdiepen in onderwerpen, en nieuwe vertelmethoden om zo een voorsprong op hun publiek te behouden. Ze zullen zich met dat publiek moeten verbinden om te begrijpen hoe hun behoeften veranderen. Als ze dit goed doen, geven hun publiek inzicht en overzicht, verheffen ze hun publiek. -Dat zal ze daar graag voor belonen, ze zullen voldoende verdienen om hun belangrijke werk te kunnen blijven doen.

Dit is een verkorte versie van de oratie van Jeroen Smit. De volledige tekst is op de website van de Rijksuniversiteit Groningen te downloaden.

Dagbladjournalisten onderkennen onvoldoende dat het voortbestaan van papieren kranten ernstig wordt bedreigd. Dat stelde hoogleraar journalistiek Jeroen Smit tijdens zijn oratie aan de Rijksuniversiteit Groningen op dinsdag 14 mei. Uit onderzoek van Smit blijkt dat ruim twee derde van de Nederlandse dagbladjournalisten gelooft dat hun papieren krant nog minstens tien jaar blijft bestaan. Bovendien werken journalisten liever voor de papieren krant dan voor de online versie.

Tijdens zijn oratie presenteerde Smit de resultaten van zijn onderzoek onder zeshonderd Nederlandse dagbladjournalisten, dat werd uitgevoerd door Tamara Witschge en Eva Schram aan het Research Centre for Journalism and Media Studies. Smit: ‘Juist dagbladjournalisten moeten zich nu over de toekomst van hun vak gaan ontfermen. Zij moeten bedenken hoe hun belangrijke vak in een online omgeving kan worden vormgegeven en verankerd.’

Naast zijn aanstelling als hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, is Jeroen Smit voorzitter het bestuur van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en lid van het Stichtingsbestuur van De Volkskrant. Als onderzoekjournalist verwierf Smit nationale bekendheid met zijn boeken ‘De Prooi: blinde trots breekt ABN Amro’ en ‘Het drama Ahold’. In 2009 was Smit de eerste Alumnus van het Jaar van de RUG.

Lees hier de oratie van Jeroen Smit

Als een journalist meetrekt met een vader die op zoek gaat naar zijn zoon in oorlogsgebied, is dat dan in scène gezette journalistiek? Tom Naegels vindt van niet. 

Lees het volledige artikel online

De oratie van Jeroen Smit bij zijn benoeming tot hoogleraar Journalistiek in Groningen, was vanmiddag één grote “call to action” aan de journalistiek. Ja, er is een crisis in het vak, ja het aantal advertenties halveerde in een paar jaar tijd, ja er is ontwrichting. Maar al die ellende kan maar door één groep worden opgelost: de makers zelf. De journalisten dus.

Lees het volledige artikel online

Het was werk in uitvoering maar na ongeveer een jaar en zo’n 40 updates is het eindelijk gepubliceerd: Paul Bradshaws ‘Scrapping for journalists‘. Paul Bradshaw doceert aan de City University London en Birmingham City University, blogt op het Online Journalism Blog en is een gerespecteerd datajournalist. En dat is niet ten onrechte.

‘Scraping for journalists’ is te bestellen als e-book, in enkele formaten: PDF, Mobi of Epub. Leanpub – waar het boek te downloaden is – heeft een interessant uitgeefconcept. Niet alleen stelt Leanpub alle middelen beschikbaar voor productie en publicatie van een boek, ook is het mogelijk tussendoor nieuwe versies te uploaden of aanvullingen te maken. Bovendien zijn de royalty’s een stuk hoger dan bij traditionele uitgeverijen. Bradshaw: “I have become a huge fan…The format combines the best qualities of traditional book publishing with those of blogging and social media”.

Computer aan en gaan

‘Scraping voor journalists’ is een must voor iedereen die wat met datajournalistiek heeft. Een van de problemen in dit nieuwe journalistieke vakgebied is: Hoe krijg je data van het web in een spreadsheet? Het antwoord is: scrapen. Maar hoe doe je dat precies, te meer daar de meeste journalisten weinig met programmeren hebben? Bradshaw geeft in zo’n 30 hoofdstukken, verdeeld over 500 pagina’s, verschillende recepten.

Het boek is niet om van kaft tot kaft te lezen, je moet ermee werken. Boek open, computer aan, en dan stap voor stap Bradshaw volgen. Als dit lukt kun je wat wijzigingen aan brengen in zijn recepten. Uiteindelijk experimenteer je net zolang tot het ook werkt voor jouw data. Dit gaat prima, want leren programmeren is niet alleen lastig maar kost ook veel tijd. Nu heb je een aantal kant en klare richtlijnen, commando’s of stukjes code die je direct kunt toepassen.

Vliegende start

En dat werkt. Al in het eerste hoofdstuk maak je als datajournalist een vliegende start. Binnen vijf minuten heb je je eerste webpagina gescrapet en staan je data in een Excelspreadsheet. Bradshaw begint met het uitleggen van het commando ImportHTMl en ImportXML uit Google Drive Spreadsheets, dat gebruikt wordt om data in een tabel op een webpagina in een spreadsheet te importeren.

De truc bij dit commando is het juiste nummer van de tabel of lijst te vinden. Daarvoor kun je diep in de html- of xml-soep duiken, maar je kunt het ook uitproberen. “Just try some numbers in the expression”, adviseert Bradshaw.

Srapen met Outwit Hub

Het scrapen van tabellen uit een webpagina kan natuurlijk sneller en makelijker; bijvoorbeeld met een tool als Outwit Hub. Laad de webpagina met de tabel in Outwit en druk op Table; tada… daar zijn de data in kant en klaar xls-formaat. De gratis versie van Outwit is aardig, maar beperkt het scrapen tot zo’n honderd regels. Koop daarom voor 60 Euro een volledige versie, adviseert Bradshaw. Zeker wanneer je vele pagina’s moet scrapen kun je niet zonder.

Neem bij voorbeeld de 150 Nederlandse Kamerleden. De lijst staat op internet en elk van de Kamerleden heeft een eigen homepage met daarop informatie over opleiding en vorige functies. Allemaal op dezelfde wijze gestructureerd. Als je deze data wilt hebben kun je natuurlijk pagina voor pagina langslopen. Maar dat kost tijd en is nogal saai werk bovendien. Maak zelf een scraper in Outwit gebaseerd op de openingstag en de eindtag van de gegevens over opleiding en vorige functies. Draai de scraper nu over de lijst van 150 kamerleden, neem een kop koffie en na een tijdje heb je de gegevens kant en klaar in xls-formaat.

Bradshaw legt duidelijk uit hoe je die openingtag en de eindtag in de html-soep kunt vinden. Dat garandeert dat met een paar zweetdruppletjes het eindelijk wel lukt om de data te bemachtigen.

ScraperWiki

Je bent niet de enige datajournalist die bezig is met scrapen en daarom is er ScraperWiki. ScraperWiki is een ontmoetingsplaats voor datajournalisten waar je elkaars scrapers kunt gebruiken en aanpassen. Zoek een scraper die van belang zou kunnen zijn, kopieer de scraper en pas hem aan.

Dat lijkt simpel maar scrapers zijn programma’s, geschreven in PHP, Python of Ruby. Nee, dat is geen brug te ver. Je hoeft niet te kunnen programmeren. Bradshaw legt duidelijk uit hoe je dit soort scripts moet lezen en aanpassen. Experimenteren loont en als goede docent geeft Bradshaw aan het eind van elk hoofdstuk een aantal oefenopdrachten die je verder op weg helpen.

Er is nog veel meer om te ontdekken. Hoe scrape je bijvoorbeeld een PDF, verschillende cellen uit een grote spreadsheet of gegevens uit een kommagescheiden bestand? In dit boek zul je zeker een recept vinden.

Wanneer ik in een training dit soort trucs heb voorgedaan komt altijd de vraag: heb je het ook op schrift? Dat is er nu. Daarom staat Bradshaw nu als verplichte literatuur op mijn lijst.

Paul Bradshaw: Scraping for Journalists. Leanpub. $12,99. Verkrijgbaar via Leanpub.

Lees ook recensies van andere boeken over datajournalistiek op DNR:

• Handboek Datajournalistiek
• Data Journalism Handbook

The Next Web is Europe’s leading Internet conference and in 2013, it enters its eighth edition. Their mission is to accelerate entrepreneurship, educate, inspire and bring people and businesses together to do business on a global scale. For more information and to register, please visit the website.

Op voorstel van de journalistenvereniging VVJ is Filip De Rycke, chef nieuws van tvbrussel, benoemd tot plaatsvervangend lid van de Raad voor de Journalistiek. Hij volgt er Tim Pauwels op, manager beroepsethiek van de VRT, die ondertussen effectief lid is geworden. Met Filip De Rycke zijn nu ook de regionale omroepen aanwezig in de Raad. Sinds begin dit jaar is ook Luc De Potter, de nieuwe secretaris-generaal van de UPP, plaatsvervangend lid van de Raad.

Professor Stefan Walgrave, die jarenlang deel heeft uitgemaakt van de Raad, heeft ontslag genomen wegens drukke professionele bezigheden. Wie er hem zal opvolgen, is nog niet bekend.

 

Il faisait partie du jury du Fonds pour le journalisme C'est avec une grande tristesse que nous avons appris, lundi, le décès de Jacques Gevers, âgé de 63 ans. Au terme d'une carrière remarquée, d'abord comme journaliste puis comme rédacteur en chef et enfin comme directeur de la rédaction au Vif/L'Express, Jacques était toujours actif dans le monde des médias. Depuis la création du Fonds pour le journalisme, en 2009, il faisait partie du jury qui sélectionne les projets journalistiques d'enquête. C'est toujours avec une grande gentillesse et une ouverture d'esprit remarquable qu'il analysait les projets des journalistes. Le grand reportage, l'enquête et l'investigation le passionnaient. Jacques appréciait le dynamisme des jeunes journalistes, il aimait les voir se lancer dans des projets ambitieux, et il voulait les encourager avec les bourses attribuées par le Fonds.
Mercredi 5 septembre, alors que se préparait une nouvelle délibération du Fonds, Jacques a été victime d'un accident vasculaire cérébral (AVC). Hospitalisé depuis lors dans un état critique, il est décédé lundi.
Toutes nos pensées vont à sa famille et à ses proches.

L'échéance du 15 septembre approche à grand pas. Envoyez vos projets. Le Fonds pour le journalisme dispose de 44.124 euros pour son 12e appel à projets. Ceux-ci doivent être rentrés au plus tard le 15 septembre à minuit via le formulaire d'inscription en ligne. Le secrétariat du Fonds peut vous aider à boucler vos dossiers. Ne tardez pas. Et veillez à rencontrer tous les critères mentionnés sur le site du Fonds et dans son règlement général.