Artikels

Onderzoeksjournalistiek behoudt pluralisme en democratie

(BRUSSEL, 28-09-2005) - De Vlaamse dagbladpers presteerde nog nooit zo goed als het afgelopen jaar, ook al daalt het totale volume verkochte dagbladen langzaam. De VUM haalde het beste resultaat ooit in 2003 en deed het in 2004 zowaar nog beter. De bedrijfsopbrengsten van de Persgroep stegen uitzonderlijk. De groep Concentra heeft in 2004 haar bedrijfswinst verdrievoudigd. Tegelijk is er één uitgever-concurrent minder op de Vlaamse markt. De Tijd werd door de Persgroep overgenomen. Nu zijn ze nog met drie.

De omgevingsfactoren voor de Vlaamse dagbladpers zijn nog nooit zo goed geweest. Het aantal krantentitels is zichtbaar geslonken. De groep van hooggeschoolden (hét profiel van de opiniebladlezer) groeide de laatste vijftien jaar spectaculair. In 1990 telde Vlaanderen nog 1.138.442 intellectuelen, eind 2003 waren het er al 1.835.338. Ook het aantal gezinnen (particuliere huishoudens) is over die periode met 284.621 gezinnen gevoelig gestegen.

Naast forse winsten int diezelfde dagbladpers directe subsidies van de Vlaamse overheid. Het gaat in totaal over zeven miljoen euro over een periode van vijf jaar, en dat onder het waakzaam oog van mevrouw Neeli Kroes. Ik citeer uit een brief van de EU-commissaris Kroes aan de minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht: “Volgens de Vlaamse autoriteiten is de voornaamste reden voor de aangemelde steunregeling de belangrijke rol van de pers voor het behoud van pluralisme en democratie in Vlaanderen, op basis van kritische, kwaliteitsvolle en onafhankelijke journalistiek. Een onmisbaar element voor hoogstaande persproducten is de beschikbaarheid van goed uitgebouwde, kwaliteitsvolle en autonome redactieteams.” De overheidssteun moet het versnelde uitstoten van oudere journalisten uit de redacties tegengaan. Je leest hierover geen kwaad woord.

Maar toch klopt er iets niet. Het aantal freelancers groeit, hun inkomen daalt. De redacties zijn niet meer horizontaal maar verticaal georganiseerd, zodat redacteurs minder kunnen wegen op de redactionele lijn. De individuele journalist moet vechten voor zijn positie binnen die hiërarchische structuur. Hij moet zijn drie stukken per dag afleveren en verder schiet er niet veel tijd meer over.  Een stuk over het levenslang leren mag hij wel schrijven, maar zelf krijgt hij niet de kans om te studeren. Geen tijd. Zo raakt de redacteur op zijn veertigste uitgeblust. Topjournalisten kiezen al snel voor de andere kant. Ze treden in dienst van een bedrijf of een kabinet van een minister.

De krant wordt geschreven met een minimum aantal redactieleden. Hun teksten worden aangevuld met aangekochte stukken, veelal uit het buitenland over het buitenland en reeds verschenen in dat buitenland. Kranten hebben zich volledig op verslaggeving geworpen, maar ze worden in snelheid overtroffen door de audiovisuele media. Lees een maandagkrant en je weet wat ik bedoel. Je hoeft dus geen krant meer te kopen. Je mist niets, tenzij de commentaarstukjes. Maar die hoor je samengevat op Radio 1. De audiovisuele media houden je op de hoogte.

Nochtans kan onderzoeksjournalistiek het antwoord bieden op een tanende dagbladverkoop. Kranten kunnen breaking news brengen, als ze het zelf maken. Onderzoeksjournalistiek brengt een extra prikkel om een krant te kopen. Daarvoor heb je op elke redactie slechts een paar onderzoeksjournalisten nodig die zich hiermee voltijds bezighouden. De kwaliteit hebben de redacties zeker in huis. Veel redacteurs zouden niets liever willen dan één of ander dossier uit te spitten. Want wie anders dan de onderzoeksjournalist kan zorgen voor “het behoud van pluralisme en democratie in Vlaanderen, op basis van kritische, kwaliteitsvolle en onafhankelijke journalistiek”?

Ides Debruyne is directeur van het Fonds Pascal Decroos. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam. Het Fonds Pascal Decroos is sponsor van de Global Investigative Journalism Conference (29 september – 2 oktober) te Amsterdam. Er zijn nauwelijks Vlaamse deelnemers aan die conferentie.

Een ingekorte versie werd gepubliceerd in MO* - oktober 2005

Terug