Nieuws - Europa kent geen watchdog

 ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Leuven dat 1.656 nieuwsitems over de Europese Unie uit 5.565 TV-journaals onderzocht tussen 2003 en 2010.

Dit aandeel is beperkt in vergelijking met de aandacht voor de Belgische en de buitenlandse politiek. Eén bericht systematisch meer over de Europese Unie dan VTM. Het gaat om respectievelijk 23 minuten en 8 minuten per maand. De verkiezingen van het Europees Parlement krijgen zo goed als geen aandacht. TV-journaals richten hun schijnwerpers eerder op heel specifieke events en belangrijke gebeurtenissen. Zo krijgt de Europese top als enig Europees evenement gegarandeerd media-aandacht.

Europa in zicht?

De Europese Unie in het Vlaamse televisienieuws (2003-2010) - Julie De Smedt, Marc Hooghe & Stefaan Walgrave

De Europese Unie (EU) kampt met een legitimiteitsprobleem: de opkomst bij Europese verkiezingen ligt meestal heel laag, in heel wat landen winnen politieke partijen veld die vijandig staan tegen het proces van Europese integratie en er zijn aanhoudende klachten over het democratisch deficit van de Europese Unie. Het democratisch deficit wordt in de literatuur onder andere verbonden met een te zwak Europees Parlement en het gebrek aan ‘echte’ Europese verkiezingen. Europese burgers zien Europese aangelegenheden vaak als een ver-van-mijn-bedshow, ze hebben relatief weinig kennis over de EU, en zijn slechts matig geïnteresseerd. In België valt het met dat klimaat van euroscepticisme nog mee. De Eurobarometer-peiling (Eurobarometer 74, najaar 2010) toont aan dat 63% van de Belgen de Europese Unie nog altijd een goede zaak noemt voor ons land (in Vlaanderen is dat 61%). Tegelijk had 32% van de Vlaamse respondenten een ronduit negatieve houding ten aanzien van de Europese Unie.

Er bestaat heel wat bezorgdheid over dat eurosceptische klimaat. De EU speelt namelijk een grote rol in het beleid van haar lidstaten en heeft een rechtstreekse impact op het dagelijks leven van de EU-burger. Veel bevoegdheden zijn overgeheveld naar het Europees niveau zoals het landbouw- en het monetair beleid. Het Verdrag van Lissabon dat sinds december 2009 van kracht is, heeft voor nog een verdere verdieping in de EU gezorgd. De financiële crisis en de budgettaire problemen in sommige lidstaten leiden er bovendien toe dat ook wat dat betreft de Europese Unie steeds belangrijker wordt.

Is onbekend onbemind? Als we willen dat de Europese burgers een groter vertrouwen ontwikkelen in de Europese instellingen, dan is het in de eerste plaats noodzakelijk dat ze goed geïnformeerd zijn. Sommige auteurs stellen dat kennis een noodzakelijke voorwaarde is voor een waardevolle publieke opinie. In het legitimiteitsdebat van de ‘verre’ Europese Unie spelen de massamedia, en dan vooral televisie, een belangrijke rol. Uit de Eurobarometer blijkt namelijk dat televisie het belangrijkste medium is voor informatie over de EU. De Vlaming krijgt de meeste informatie over de EU tot zich via de televisie (55%). Veel minder Vlamingen halen hun Europese kennis uit kranten en tijdschriften (16%), internet (13%) of radio (8%). Ook als Vlamingen actief op zoek gaan naar informatie over de EU, dan doet meer dan de helft dat via televisie (55%) en minder via internet (44%) en kranten (32%). Het is niet alleen belangrijk dat de media de burgers informeren, maar ook dat ze de burgers motiveren om zich verder te informeren en op zoek te gaan naar informatie. Uit eerder onderzoek blijkt bovendien dat het gezegde ‘beter geen nieuws dan slecht nieuws’ niet geldt voor EU-nieuws: als er helemaal niet over de Europese Unie wordt gepraat, dan versterkt dat nog het idee dat de EU een constructie is die ver afstaat van ons dagelijks leven. Het is met andere woorden belangrijk dat er in de media over de EU wordt gepraat, ongeacht of het positief of negatief nieuws is. Ook al lijkt er consensus te bestaan dat media-aandacht voor de EU de kennis van de burgers zal verhogen, stellen sommige auteurs nochtans het tegenovergestelde, namelijk dat meer kennis kan leiden tot minder steun en dus minder legitimering.

Hoeveel aandacht gaat er in de Vlaamse televisiejournaals naar de Europese Unie? Is de aandacht gestegen sinds de aanstelling van Herman Van Rompuy als voorzitter van de Europese Raad? Gaan de nieuwsitems vooral over de werking van de instellingen of eerder over specifieke thema’s? Wie komt er aan het woord in nieuws over Europa? Zijn het vooral Belgische Europarlementsleden of buitenlandse eurocommissarissen? Hoelang bleven Barroso, Verhofstadt of Leterme in Europees nieuws op TV aan het woord? Deze Nieuwsmonitor onderzoekt de media-aandacht voor de Europese Unie in de laatste acht jaar (2003-2010) aan de hand van een analyse van 5.565 nieuwsuitzendingen en meer dan 120.000 nieuwsitems.

U kunt het volledige rapport HIER DOWNLOADEN.