Nieuws - Minder buitenland in journaals

BRUSSEL - De aandacht voor buitenlands nieuws in de Vlaamse tv-journaals is tussen 2003 en 2010 met 10 procent gedaald. De tendens doet zich zowel bij Eén als VTM voor. Uit een onderzoek van de Universiteit Antwerpen en de K.U.Leuven blijkt verder dat de VRT in zijn nieuwsuitzendingen meer aandacht schenkt aan politiek, VTM heeft meer aandacht voor criminaliteit.

De onderzoekers van de Universiteit Antwerpen en de K.U.Leuven maakten een analyse van alle 19-uur journaals op Eén en VTM van januari 2003 tot en met juni 2010. De resultaten van de studie brengen een aantal belangrijke verschillen tussen beide nieuwsuitzendingen aan het licht.

Criminaliteit op VTM
Zowel bij de openbare als commerciële omroep vormt criminaliteit het belangrijkste nieuwsonderwerp. Die items namen tussen 2003 en 2010 gemiddeld 18 procent van de van de totale tijdsduur van de nieuwsuitzending in. Het verschil tussen beide zenders blijft in die periode ongeveer even groot (5 procent).

Het aandeel crimineel nieuws lag het hoogst in de eerste helft van 2006. Na de moord op Joe Van Holsbeeck werd gemiddeld een kwart van de nieuwsuitzendingen gevuld met nieuws over misdrijven. Sindsdien nam het aandeel systematisch af, al ligt het nog altijd hoger dan in 2003.

Politiek op Eén
Ook op het vlak van politieke berichtgeving, het op een na belangrijkste onderwerp met circa 12 procent, brengt het onderzoek verschillen tussen beide zenders naar voren. Zo valt op dat Eén systematisch meer over politiek bericht. De grafiek van beide omroepen loopt parallel tot de federale parlementsverkiezingen van 2007, waarna Eén actief over politiek blijft berichten terwijl VTM lijkt af te haken en de politieke verslaggeving op een lager pitje zet.

Ook de aandacht voor buitenlands nieuws ligt bij de VRT systematisch vijf procent hoger dan bij VTM. Bovendien is het buitenlands nieuws op de commerciële zender vaker voorzien van een Belgische link.

Tot slot neemt cultuur zowel bij VRT als VTM gemiddeld zes procent van de nieuwsuitzending in. Toch wijzen de onderzoekers op duidelijke inhoudelijke verschillen. Zo besteedt het VTM-nieuws meer aandacht aan 'lichte onderwerpen', zoals Clouseau, Madonna en Natalia. De VRT heeft het in zijn cultuuritems dan weer vaker over Tom Lanoye of Hugo Claus.

Minder buitenlands nieuws
Opvallend is verder de algemeen dalende aandacht voor buitenlands nieuws. In 2003 namen de VRT en VTM nog respectievelijk 35 en 30 procent buitenlands nieuws op in hun journaals. Dat aandeel daalde nadien geleidelijk tot een dieptepunt begin 2010, toen beide omroepen 10 procent minder buitenlands nieuws brachten.

'De hoge cijfers van 2003 zijn grotendeels toe te schrijven aan de bijzondere aandacht voor de oorlog in Irak', zo nuanceren de onderzoekers Julie De Smedt, Marc Hooghe en Stefaan Walgrave enigszins. 'Toch is de systematische daling in het buitenlands nieuws opvallend. De invloed van wat er in het buitenland gebeurt op politiek en economisch vlak neemt namelijk toe.'

Volgens de onderzoekers is de daling ook opmerkelijk omdat nieuwsredacties gemakkelijker en goedkoper dan voorheen nieuws over het buitenland kunnen brengen. Uit het onderzoek blijkt ook dat landen als Nederland, Frankrijk, Duitsland en de VS bijzonder veel aandacht krijgen. Latijns-Amerika en Afrika verdwijnen daarentegen helemaal uit beeld.

Harde thema's
De wetenschappers betreuren tot slot dat het buitenlandse nieuwsaanbod zich vooral toespitst op harde thema's, zoals oorlog en vrede, rampen, criminaliteit en politiek. 'Door deze overheersing krijgt de kijker de indruk dat het in het buitenland allemaal gaat om tegenslag, rampspoed, kommer en kwel.' 

Opleidingen journalistiek
Om te onderzoeken hoe dit komt heeft Vlaams parlementslid Sabine Poleyn (CD&V) in het voorjaar van 2010 de opleidingen journalistiek en communicatiewetenschappen in Vlaanderen bevraagd. In welk mate komt in de opleiding berichtgeving over het verre tot zeer nabije (Wallonië) buitenland aan bod?

Hieruit bleek dat in de meeste opleidingen wel aandacht is voor buitenlandberichtgeving, maar dat dit soms beperkt is tot een keuzevak of onderwerp voor een bachelorproef.

Wat meer systematische aandacht in de opleiding mag dus wel. Tegelijk gaf men aan dat dé reden voor de daling ligt in de commerciële druk die er op de redacties ligt.

Om de klassieke media te stimuleren in hun buitenlandberichtgeving formuleerde Poleyn een aantal voorstellen in een resolutie die net neergelegd werd in het Vlaams parlement (vanuit de meerderheidspartijen mee ondertekend en staat klaar op de agenda van de commissie media).

De resolutie bevat onder meer volgende voorstellen:

• journalisten steunen in de opbouw van een netwerk van buitenlandse contactpersonen,
• kennisbeleid uitbouwen: kennis en ervaring doorgeven aan collega’s (bv bij pensionering van ‘oude rotten’ op buitenlandredacties)
• prijs voor buitenlandberichtgeving aan bachelor en masterproef hierover
• werkbeurs buitenland bij Fonds Pascal Decroos
• aandacht voor buitenland opnemen als criterium in onderhandelingen voor de VRT-beheersovereenkomst en het protocol met de geschreven pers

Onder buitenland worden zowel Europa als het Zuiden en de rest van de wereld begrepen. Ook Wallonië (qua publieke opinie een ander land), wordt als buitenland gedefinieerd. Ander onderzoek van september 2010 bevestigt dat Franstalige federale politici heel weinig aan bod komen, hoewel hun beslissingen wel degelijk impact hebben op de kijker

Bron: Belga, Standaard.be