Interview: Op zoek naar Reynders

BNP Paribas, KBC en Dexia zijn na hun redding door de overheid nog steeds actief in belastingparadijzen. De drie banken hebben tientallen dochterondernemingen, fondsen en trusts op de Kaaimaneilanden, Jersey en in Bermuda. Nochtans heeft de overheid sinds haar interventie zitjes aan de bestuurstafels van deze financiële instellingen. Berber Verpoest en Mathias Bienstman zochten het uit.

Uit zes maanden onderzoek bleek dat minister van Financiën Didier Reynders de macht die samengaat met de overheidsinterventie van twintig miljard euro, stevig in handen heeft en getrouwen plaatste bij de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij (FPIM) en in de raden van bestuur van de drie banken.

Tegelijk met het artikel "Reynders spot met het parlement" brachten de freelancers de documentaire "Zwijggeld", die de "lakse houding" van de federale overheid in de geredde banken op de korrel neemt.

Waarom deze reportage?
Mathias Bienstman: In het begin van de crisis kwam de Nederlandse overheid de financiële instelling ABN Amro te hulp. De overheid kondigde aan dat ze onderdelen van de bank ging verkopen. ‘Fortis Intertrust’ was zo’n onderdeel. Het is een vehikel binnen Fortis dat instond voor een assortiment trustdiensten en zakelijke dienstverlening. Ook biedt het een financiële en transactiegerelateerde diensten in belastingsparadijzen. Al snel bleek dat de verkoop van die bankonderdelen door de overheid in strijd was met haar beleid.

Daarom vroegen we ons af: “Wat doet de Belgische overheid als ze bij de geredde banken op investeringen en activiteiten stuit die niet in lijn liggen met haar beleid? Treedt ze op of doet ze alsof ze niet op de hoogte is?” Gewoon de vraag stellen was op zich al een probleem. We vonden geen enkele richtlijn, geen enkel document en ook niemand die daarover wou praten. Onze grootste onderzoeksvraag blijft dus eigenlijk onbeantwoord.

Hoe zijn jullie tewerk gegaan?
Berber Verpoest: Tijdens ons opzoekwerk hanteerden we technieken en onderzoeksmethoden die in België nog niet waren gebruikt. We hebben het aantal filialen, dochterondernemingen, trusts en andere financiële constructies in belastingsparadijzen geteld. Het toeval wou dat een Frans tijdschrift, Alternative Economique, al een soortgelijk onderzoek had verricht. We hebben hun strategie overgenomen en, volgens ons, verbeterd. Het tijdschrift had ook onderzoek gedaan naar Dexia. Wij stootten echter op een veel groter aantal belastingsparadijzen waar Dexia een vestiging heeft. Dat komt waarschijnlijk omdat de Franse onderzoekers enkel naar de financiële documenten van de bedrijven hebben gekeken. Terwijl wij, aan de hand van publieke bedrijfsregisters, naar de belastingsparadijzen zelf zijn gaan zien.

“Gewoon de vraag stellen was op zich al een probleem.”

Hebben jullie veel tegenwerking gekend?
M.B. : Tegenwerking niet echt. Een tekort aan transparantie en bereidwilligheid om mee te werken is beter uitgedrukt. Er werd twintig miljard euro aan belastingsgeld uitgegeven om de banken te redden. Dat is tweeduizend euro per Belg. Je mag van de overheid transparantie verwachten over hoe ze dat geld gebruikt en waarvoor ze binnen die banken ijvert. Maar die is er totaal niet. Toen we minister Reynders hierover aanspraken werden we telkens weggestuurd. Hij wou nooit onze vragen beantwoorden. We regelden wel een gesprek met Yves Leterme, toen nog minister van Buitenlandse Zaken. Maar op die dag werd Herman Van Rompuy Europees president. Leterme heeft dan zijn agenda volledig vrij gemaakt en ons interview werd geannuleerd. Andere partners zoals Jean-Luc Dehaene, voorzitter van Dexia, en professor Rudi Vander Venne, bestuurslid van de overheidsparticipatiemaatschappij in de banken, wilden wel toelichting geven. Het is dus niet zo dat er overal een omerta gold.

Waarom een crossmediale aanpak?
B.V. : Met de videobeelden heb je een veel groter bereik. Het voordeel van een artikel is dan dat je veel dieper en meer in detail kan gaan. We hebben getracht om tekst en beeld complementair te maken. De video is geen loutere weergave van het artikel en omgekeerd.

Hoe hebben jullie het Fonds Pascal Decroos leren kennen?
M.B. : Via de opleiding Internationale Researchjournalistiek aan de Katholieke Hogeschool Mechelen wist ik dat we met een goed uitgewerkte werkbeursaanvraag kans maakten op ondersteuning. Toen we te horen kregen dat het Fonds achter ons project stond, werd alles realistischer en ook realiseerbaar. Zonder steun was het, vooral qua tijd, veel moeilijker geweest. We hebben een halfjaar gewerkt, vanaf de beurs tot de publicatie van het journalistieke product, maar nog langer als je de research meerekent.

Auteur: Stéphane Van Bol

Bekijk hier het volledige dossier en de documentaire.