Lees hieronder het uittreksel van ons Actieplan 2015 over het Vlaams Stimuleringsfonds voor Innovatieve Journalistiek.
5.1. Diversiteit van het nieuwsaanbod onder druk
De afgelopen jaren is het aantal 'klassieke' mediabedrijven én -titels tot een absoluut minimum geslonken. Vlaamse mediagroepen raken onderling steeds meer verstrengeld. Het Rapport Mediaconcentratie 2014 van de VRM concludeert dat de verhoogde mediaconcentratie de diversiteit van het aanbod onder druk zet.
Ook de onderzoeksjournalistiek is een genre dat het moeilijk heeft in een commerciële omgeving waar oplages en advertentie-inkomsten gestaag dalen. Onderzoeksjournalistiek blijft een zeldzaamheid binnen de reguliere media (ook binnen de gesubsidieerde). Op lokaal niveau (steden en gemeenten) is het in Vlaanderen zelfs onbestaand. Op Europees niveau kan het enkel dankzij nieuwe non-profitorganisaties zoals Journalismfund.eu vzw.
In het Vlaamse medialandschap zie je weinig of geen nieuwe innovatieve journalistieke initiatieven. Nochtans ligt daar mogelijks een antwoord op de verarming van het nieuws. Via Journalismfund.eu en de jaarlijkse Europese conferentie voor onderzoeksjournalistiek Dataharvest zet het Fonds Pascal Decroos al enkele jaren in op innovatie in de Europese journalistiek.
Bij de klassieke media moeten we vernieuwing in alle geval niet gaan zoeken. Die zijn in volle expansie op zoek naar synergieën. Niettemin, vanuit democratisch oogpunt moet pluriformiteit gestimuleerd worden. Dit kan wel degelijk door innovatieve journalistieke initiatieven en start-ups te ondersteunen. Met dit project wil Journalismfund.eu vzw hierop ten volle inzetten.
5.2. Innovatie in de journalistiek, quid?
Vlaanderen loopt achter op het vlak van journalistieke start-ups die nieuwe verdienmodellen waarin onderzoeksjournalistiek kan gedijen of uitproberen. Maar ook allerhande nieuwe methodes en technieken geraken moeilijk geïntegreerd in de Vlaamse media.
Het nieuw op te richten Vlaams Stimuleringsfonds voor Innovatieve Journalistiek binnen de vzw Journalismfund.eu ziet innovatie heel breed en wil initiatieven al in een vroeg stadium ondersteunen. Het VFIJ mikt uiteraard vooral op digitale projecten (publicaties online of op mobiele apparaten). Ter inspiratie geven we hier enkele voorbeelden.
Nieuwe platformen
Uiteraard zijn nieuwe publicatieplatformen met een innovatieve en onderzoeksjournalistieke inslag een prioriteit. Zo denken we aan stedelijke en lokale start-ups die meteen ook op zoek gaan naar een verdienmodel en het niet alleen moeten hebben van beurzen en donaties. Hiermee zal de onderzoeksjournalistiek op lokaal niveau fel worden gestimuleerd. De democratie kan hier alleen maar wel bij varen. En meteen worden modellen uitgetest, raakt het publiek vertrouwd met lokale onderzoeksjournalistiek die zich onderscheidt door gebruik te maken van de WOB, data van de lokale overheden, visualisaties en dergelijke waardoor de burger beter geïnformeerd raakt over allerhande gemeentelijke of stedelijke onderwerpen. We denken dat lokale innovatieve onderzoeksjournalistieke projecten duurzaam kunnen zijn, zelfs als die op een stedelijke of regionale schaal worden opgezet.
Het innovatieve hoeft niet altijd te zitten in de methode of het publicatieplatform, het kan zich ook manifesteren in een gespecialiseerd onderwerp of aanpak.
Archiefgebruik
Journalisten zouden een journalistiek project kunnen op poten zetten waarbij een Vlaams archief de kern van het verhaal is. Het kan gaan om één van de grote archieven, maar ook een specifiek archief zoals dat van de Belgische Voetbalbond zou onderwerp van zo’n onderzoeksjournalistiek idee kunnen zijn. Natuurlijk speelt naast het inhoudelijk journalistiek onderzoek ook de manier van presenteren een heel belangrijke rol.
Datajournalistiek
Uiteraard zullen ook datajournalistieke concepten bij het VFIJ de nodige aandacht krijgen. Een plus zou kunnen zijn dat dergelijke journalistieke projecten zich baseren op open data van Vlaamse overheden (zowel regionaal als (hyper)lokaal). Bij datajournalistiek spelen analyse, visualisatie, interactiviteit en presentatie een voorname rol. Projecten binnen de klassieke media zouden hier ook aan hun trekken kunnen komen.
Visualisatie
Als grafici met sterke innovatieve visualisaties op de proppen komen, dan moet ook daar steun voor vrijgemaakt worden. Vandaag kunnen ze hiervoor nergens terecht. Terwijl we in Vlaanderen een zeer sterke traditie hebben op het vlak van vormgeving en illustratie. In diezelfde traditie past ook de graphic novel, die op dit moment in het buitenland een boost kent. Graphic novel past ook in innovatieve vormen van storytelling. Ook al klinkt het zeer klassiek en traditioneel, nieuwe toepassingen moeten zeker ondersteund worden. Judith Vanistendael, Brecht Evens, Maarten Vande Wiele, Jeroen Janssen… Hier kan eventueel worden samengewerkt met het Vlaams Fonds voor de Letteren.
In Vlaanderen kennen we opleidingen zoals Digital & Development (Devine.be) in Kortrijk, maar daar zien we weinig van in de Vlaamse media. De studenten blijven zelfs na hun internationale stage in het buitenland plakken. Niettemin kunnen motion design en gaming de Vlaamse journalistiek verrijken en internationaal toonaangevend zijn. Misschien vinden zo meer studenten met een dergelijke opleiding werk in eigen land? Een eventuele samenwerking met het VAF lijkt ons hier mogelijk.
Gereedschap voor onderzoeksjournalistiek
Ook het bouwen van gereedschap ter bevordering van de (onderzoeks)journalistiek kan voor de kwaliteit en diversiteit in de Vlaamse media een belangrijke stap zijn. Denk maar aan het openstellen en verwerken van databanken, het verbeteren van de toegankelijkheid van de krantenarchieven, het verzamelen van incidenten en gegevens in verband met vrije meningsuiting, casefile, een tool die journalisten helpt om snel en efficiënt de accuraatheid van online media te checken onder druk van de deadline… Mooie voorbeelden zijn https://investigativedashboard.org van OCCRP, http://detective.io…
Nieuwe technologische snufjes
Heel wat nieuwe software wordt wereldwijd ontwikkeld. Die is vaak ook gratis ter beschikking. Het afgelopen jaar ontwikkelden zich vooral nieuwe tools die heel veel deelaspecten van ‘storytelling’ beïnvloeden. Van ‘structured journalism’ over crowdsourcing’ naar ‘podcasting’. Voorbeelden zijn http://www.interviewy.co.uk, https://dictation.io…
Het kan uiteraard ook gaan om onderzoeksjournalistiek die gebruik maakt van nieuwe technologie zoals enkele onderzoeksjournalisten in Noorwegen (Aftenposten) recent bedachten. Met behulp van één van de meest geavanceerde geëncrypteerde mobiele telefoons slaagden zij erin om verdachte mobiele activiteiten te traceren in Oslo gedurende de maanden oktober en november van vorig jaar: http://journalismfund.eu/news/norwegian-journalist-who-discovered-secre….
Betrokkenheid publiek, social media
(Onderzoeks)journalistieke projecten waarbij het publiek wordt betrokken, lijkt ons meer dan het proberen waard. Heel veel projecten ontstaan uit het Nederlandse innovatieproject The Challenge (van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek) slaan die weg in. http://www.persinnovatie.nl/search/13151/nl
5.3. Soorten aanvragen - budget
Het Vlaams Stimuleringsfonds biedt steun aan innovatieve individuele projecten zowel als aan gezamenlijke projecten.
Deze subsidieregeling is bedoeld voor het ondersteunen van vernieuwende journalistieke ideeën. Dat kan in de vorm van het uitvoeren van een project of in de vorm van een onderzoek:
- Aanvraag persinnovatie gezamenlijk project
- Aanvraag persinnovatie individueel project
In totaal is er in 2015 per ronde 150.000 euro beschikbaar met een maximum van 50.000 euro per project. Bij projecten vanaf 20.000 euro subsidieert het Fonds maximaal 50% van de projectkosten. Indien je niet in het bezit bent van een rechtspersoonlijkheid, dan geldt een maximum van 25.000 euro per project. Je dient in alle geval in het bezit te zijn van een zelfstandigenstatuut bij de definitieve indiening van de aanvraag.
Projecten kunnen worden ingediend door meerdere personen of organisaties die samenwerken. Samenwerkingsprojecten met partners binnen en buiten de perssector kunnen een belangrijke aanjager van innovatie zijn en vergroten de haalbaarheid van een project. Het Stimuleringsfonds zal bij het toewijzen van de subsidies dit aspect laten meewegen.
5.4. The Challenge voor starters
We denken dat innovatie binnen de journalistiek niet zo maar uit de lucht zal komen vallen. Het moet ook gestimuleerd worden van onderuit. En dan denken we in de eerste plaats aan de opleidingen journalistiek in Vlaanderen. We zouden naar analogie van het Nederlandse project The Challenge ook in Vlaanderen een oproep kunnen lanceren ten behoeve van de laatstejaarsstudenten journalistiek met de vraag om journalistieke projectideeën in te sturen. Daaruit kan de jury dan de betere ideeën kiezen en de studenten in kwestie een masterclass aanbieden om deze verder te ontwikkelen. Het vooruitzicht is een prijs ter waarde van 20.000 euro.
Zo gaat het verder in Nederland: onder begeleiding van professionals uit de mediawereld werken de teams die meedoen aan The Challenge tijdens 10 masterclasses (januari-februari) aan hun project. Bij elke masterclass valt er een team af en uiteindelijk gaan er zes teams naar de finale. Onderwerpen van die masterclasses zijn ‘Journalistiek en ondernemerschap’, ‘Empathy Mapping’, ‘Gebruikersonderzoek’, ‘Het maken van een proof of concept’, ‘Business Canvas Modelling’, ‘Samen naar de markt’, ‘Presenteren’, ‘Finale The Challenge’…
Hiervoor zijn nog geen middelen in de begroting voorzien. Dit project wordt aan de Vlaamse minister van media en/of innovatie voorgelegd.
