Vlaams minister voor Media Ingrid Lieten gaf de opdracht om een onderzoek uit te voeren naar goede instrumenten om de journalistieke autonomie in Vlaanderen te blijven vrijwaren. Het onderzoek, uitgevoerd door het Steunpunt voor Beleidsrelevant Onderzoek Media, vertrekt van de observatie dat journalisten en redacties steeds meer onder druk komen te staan.
In de eerste plaats gaat het daarbij om druk van externe, voornamelijk commerciële en politieke, actoren, die er belang bij hebben het grote publiek te kunnen bereiken. Maar ook binnen persbedrijven zijn er krachten die kunnen knagen aan de autonomie van journalisten, met name de concentratie in het landschap (het fuseren van titels), de toegenomen tabloidisering en de hogere werkdruk zijn.
Er zijn instrumenten die de weerbaarheid van journalisten tegenover die druk kunnen vergroten en op die manier meer journalistieke autonomie in het medialandschap garanderen. De belangrijkste:
- Een redactiestatuut maakt het mogelijk de commerciële en redactionele belangen in een mediabedrijf strikt te scheiden en kan in geval van conflict een overlegprocedure vastleggen. Toch blijken redactiestatuten nog heel vaak eerder als zachte richtlijnen dan als harde garantie op onafhankelijkheid te worden toegepast.
- De oprichting van een stichting kan helpen om de continuïteit van het politiek-ideologische profiel van een medium op termijn te garanderen en om over de inhoudelijke lijn van de berichtgeving te waken.
- Journalistiek aandeelhouderschap zoals het bij bv. Le Monde gebeurt, verhindert dat externe aandeelhouders te zeer kunnen wegen op de inhoudelijke lijn doordat een groot deel van de aandelen zijn voorbehouden aan de eigen journalisten.
- Tot slot kan journalistieke zelfregulering, met name de oprichting van deontologische raden, dienen als instrument om overheidsinmenging in de pers in te perken.
Het onderzoek beveelt heel concreet drie beleidsmaatregelen aan om de journalistieke autonomie in Vlaanderen te garanderen:
- Het handhaven en versterken van substantiële investeringen in instanties die de journalistieke onafhankelijkheid ondersteunen, zoals o.m. de Raad voor de Journalistiek en het Fonds Pascal Decroos.
- Het actief trachten te voorkomen van concentratiebewegingen in de Vlaamse nieuwsmediamarkt.
- Het nauwgezet opvolgen van de toepassing onder de Vlaamse omroepen van de bestaande decretale verplichting om voor hun redacties een statuut uit te werken.
Over het Fonds stelt het rapport nog:
“[…] we [moedigen] de Vlaamse overheid aan om eveneens substantieel te blijven investeren in andere systemen die op een onafhankelijke manier de journalistieke zelfstandigheid ondersteunen. Zonder het belang van andere organisaties te willen onderschatten noemen we als voorbeeld het Fonds Pascal Decroos voor bijzondere journalistiek. Dat fonds stelt namelijk via een onbetwistbaar onafhankelijk systeem met een anonieme jury journalisten in staat om autonoom te functioneren, en dat voor verscheidene soorten van verslaggeving voor diverse mediatypes.”
De volledige studie vind je hier.
