Op 27 oktober verschijnt het boek van onderzoeksjournaliste Sarah Haaij: Dat gebeurt hier niet – Alles wat je (niet) wilt weten over de moderne slavernij achter je dagelijks leven. Het boek is het resultaat van drie jaar onderzoek naar de mensen wier werk ons dagelijks leven draaiende houdt – en naar de structuren die velen van hen kwetsbaar maken voor uitbuiting.
Het boek is deels gebaseerd op reportages die zijn ondersteund door het beursprogramma ‘Modern Slavery Unveiled’ van Journalismfund Europe. In 2022 ontvingen Haaij en de Filipijnse journalist Michael Beltran een beurs om het leven en de arbeidsomstandigheden van Filipijnse schoonmakers zonder papieren in Nederland te onderzoeken. Hun onderzoek, ‘Bezems, borstels en een roep om gerechtigheid’, bracht een vaak onzichtbare beroepsgroep in beeld die te maken heeft met onderbetaling, arbeidsuitbuiting, seksueel misbruik, opsluiting en dakloosheid. Het onderzoek werd gepubliceerd in Vrij Nederland en andere internationale media.
Meer recent, in 2025, ontving Haaij steun van Journalismfund via het Pascal Decroos Fonds voor ‘Niets dan slachtoffers: moderne slavernij achter cybercriminaliteit’, een onderzoek naar mensen die het slachtoffer zijn van mensenhandel en gedwongen worden te werken in oplichtingscentra in Zuidoost-Azië. De reportage bracht haar naar de grens tussen Thailand en Myanmar, waar ze het werk volgde van een reddingsteam dat mensen hielp te ontsnappen uit de centra. Het onderzoek werd in 2026 gepubliceerd in Vrij Nederland en MO*.
Een derde door het Journalismfund gesteund onderzoek, getiteld The Pains of Au Pairs Living with Foreign Families, voegt een nieuwe dimensie toe aan deze reeks reportages. Het onderzoek, dat in 2024 werd gepubliceerd, volgde Indonesische au pairs in Nederland. Het bracht aan het licht hoe een programma dat wordt gepresenteerd als culturele uitwisseling, jonge migrantenvrouwen kwetsbaar kan maken voor lange werkdagen, lage lonen en uitbuiting. Samen met Haaijs andere onderzoeken naar arbeidsuitbuiting en moderne slavernij maakt het deel uit van een breder geheel van reportages dat verder kijkt dan individuele gevallen, naar de systemen die ervoor zorgen dat uitbuiting blijft voortbestaan.
Deze onderzoeken maken deel uit van een veel breder geheel aan reportages dat Haaij in haar nieuwe boek samenbrengt. Gedurende drie jaar sprak ze met meer dan 100 mensen en reisde ze van Portugese bosbessenvelden en Nederlandse kippenfabrieken naar migrantenkampen, Oekraïense opvangcentra en de grens tussen Thailand en Myanmar.
Het resultaat is een nadere blik op de mensen achter de statistieken – en op de systemen die hun uitbuiting mogelijk maken.
Volgens de uitgever van het boek is één op de tien werknemers in Nederland een migrerende werknemer. Toch richt het publieke debat over migratie zich vaak op cijfers in plaats van op de mensen erachter. Haaij volgt in haar verslaggeving juist de vrouwen en mannen die schoonmaken, verzorgen, koken, plukken, verpakken, verwerken, bestellen en leveren: de goederen en diensten die deel uitmaken van het dagelijks leven.
De langetermijnimpact van onderzoeksjournalistiek
Voor Journalismfund Europe is het boek ook een voorbeeld van hoe de impact van onderzoeksjournalistiek veel verder kan reiken dan de oorspronkelijke publicatie.
Een subsidie kan een journalist ondersteunen bij het uitvoeren van een specifiek onderzoek, maar de verslaggeving kan nog lang na de eerste publicatie nieuwe verhalen, discussies en vormen van publieke betrokkenheid blijven genereren. In dit geval werden onderzoeken die via het programma ‘Modern Slavery Unveiled’ werden ondersteund, onderdeel van een veel breder journalistiek onderzoek naar arbeidsuitbuiting en moderne slavernij.
Dit is precies waarom het ondersteunen van onafhankelijke onderzoeksjournalistiek belangrijk is: de impact van een beurs houdt niet noodzakelijkerwijs op wanneer een verhaal wordt gepubliceerd. Krachtige verslaggeving kan een startpunt vormen voor verdere onderzoeken, een nieuw publiek bereiken en bijdragen aan een dieper begrip van complexe kwesties.
Dat gebeurt hier niet is een volgende stap in dat traject – het bundelt jarenlange verslaggeving om de mensen en systemen achter moderne slavernij moeilijker te negeren te maken.
Het boek verschijnt op 27 oktober 2026 bij Uitgeverij Balans.
