Het enige wat de conferentie opleverde was de hoon van nazi-Duitsland: alle kritiek op de mensenrechtenschendingen in Duitsland ten spijt, had geen van de ‘beschaafde’ landen zich bereid getoond om de Joden te redden. ‘Niemand Wil Ze Hebben’ kopte een Duitse krant triomfantelijk toen de afgevaardigden vanuit Evian weer op huis aangingen.
Journaliste Linda Polman beschrijft de ontwikkeling van de strategie in Europa’s vluchtelingenbeleid sinds 1938. Puttend uit eigen onderzoek, ervaringen en gesprekken, neemt ze de lezer mee op een ontdekkingstocht van Evian, naar de na-oorlogse kampen in West-Europa voor vluchtelingen vanachter het IJzeren Gordijn en de ‘veilige enclaves’ voor vluchtelingen op de Balkan in de jaren negentig, naar de tientallen vooral door Europa gefinancierde UNHCR-vluchtelingenkampen anno nu in Afrika. Ze schetst onder meer de wurggreep die Europa heeft op de UNHCR. De VN-organisatie die pal moet staan voor de rechten van miljoenen vluchtelingen overal ter wereld is financieel geheel afhankelijk van Europese donorregeringen en daardoor gedwongen om mee te waaien met al Europa’s politieke winden.
De reis eindigt op het Griekse Lesbos, het epicentrum van de grootste Europese vluchtelingencrisis sinds 1938. De komst in 2015 van ruim een miljoen vluchtelingen naar de EU was lang van tevoren te voorspellen, maar de Europese politiek deed niets om opvang voor te bereiden. Gevolgen waren chaos en verkiezingswinsten voor rechts-extremistische bewegingen.
Linda Polman onderzoekt de vraag wat terecht is gekomen van de belofte van ‘nooit meer’ waarop het VN-vluchtelingenverdrag in 1951 was gebaseerd. Europa heeft zelfs ‘de dood geaccepteerd als een effectief antimigratieinstrument’, oordeelde de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties in 2018.
Tachtig jaar Europees ‘vluchtelingenmanagement’ en nog steeds wil niemand ze hebben.
